80 mlynedd ers penodi swyddog heddlu benywaidd cyntaf de Cymru: Winifred Stephens

Mae Mis Hanes Menywod yn rhoi cyfle inni fyfyrio ar gyfraniadau a cherrig milltir eithriadol menywod ym maes plismona, yn y gorffennol ac yn y presennol, a'r rolau y maent wedi'u chwarae wrth lunio'r gwasanaethau a ddarparwn i gymunedau ledled de Cymru.

Mae un o'r cerrig milltir allweddol rydyn ni'n eu dathlu'r mis hwn hefyd yn cyd-daro â phen-blwydd arwyddocaol i'n heddlu. Wyth deg mlynedd yn ôl ym 1946, gwnaeth Winifred Stephens gais llwyddiannus i ymuno â Chwnstabliaeth Bwrdeistref Abertawe a thrwy wneud hynny daeth hi'n swyddog heddlu benywaidd cyntaf i gael ei phenodi ar gyfer dyletswyddau yn ne Cymru.

Roedd penodiad WPC1 Stephens yn amlwg yn gatalydd ar gyfer newid a byddai'n arwydd o ddechrau cyfnod newydd i blismona yma yn ne Cymru. Fodd bynnag, o safbwynt Winifred ar y pryd, efallai ei fod wedi golygu newid mewn lifrai yn unig.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gwasanaethodd Winifred bobl Abertawe fel aelod o Gorfflu Heddlu Cynorthwyol y Menywod (WAPC). Bydd ei chyfrifoldebau wedi cynnwys gweithredu switsfyrddau, cymryd galwadau brys, patrolio a gwaith lles, a chymryd tystiolaeth mewn lleoliadau damweiniau – felly pan ddaeth yr amser i Winifred ymuno â heddlu Abertawe, roedd hi eisoes wedi ennill sawl blwyddyn o brofiad o weithio gyda chymunedau.

Ar ôl ymuno â Bwrdeistref Abertawe ym mis Mehefin 1946, anfonwyd Winifred am dair wythnos ar ddeg o hyfforddiant ym Mhen-y-bont ar Ogwr cyn cael ei neilltuo i ddyletswyddau heddlu. O fewn wythnosau i'w hanfon, enillodd gydnabyddiaeth yn y wasg leol am atal damwain ffordd, pan ddaeth trelar yn rhydd o gar ar Stryd Fawr Abertawe. Aeth y cwnstabl cyflym ati i daclo'r trelar yn ddewr ac yn y pen draw ei arwain i ochr y ffordd.

WPC1 Winifred Stephens

Yn ddiweddarach, denodd gwaith Winifred sylw Prif Gwnstabl yr heddlu ar y pryd, David Turner, a ddyfarnodd ganmoliaeth iddi am ei dewrder a'i gweithredu prydlon wrth helpu i atal menyw rhag cymryd ei bywyd ei hun.

Ymddiswyddodd Winifred Stephens o'i dyletswyddau heddlu ym mis Ionawr 1951 i briodi a dechrau teulu. At ei gilydd, gan gynnwys ei chyfnod fel WAPC, treuliodd ddeng mlynedd o wasanaeth i gymunedau Abertawe. Nodwyd ei hymddygiad – a nodwyd ar ddiwedd ei gwasanaeth – fel un rhagorol.

Y mis hwn, ac wyth deg mlynedd ar ôl ei phenodiad hanesyddol, rydym yn cofio ei hetifeddiaeth ac yn talu teyrnged i'r gwasanaethau a roddodd i bobl Abertawe.